Émilie du Châtelet
(1706-1749)
Σε μια εποχή αποκλεισμού των γυναικών απο την επιστημονική γνώση, αναδύθηκε μια σημαντική μορφή των μαθηματικών του 18ου αιώνα, η Gabrielle Emilie Le Tonnelier de Bretuil du Chatelet, ένα σπουδαίο πρόσωπο της Αναγέννησης.
Παιδική ηλικία και εκπαίδευση
Η μητέρα της du Châtelet επιθυμούσε η μόρφωσή της να πραγματοποιηθεί σε μοναστήρι. Τρόμαζε στην ιδέα πως η κόρη της αρνούνταν να συμπεριφερθεί με το στερεοτυπικό τρόπο της εποχής και αντί αυτού να προτιμά να ακούει τις συζητήσεις των μορφωμένων καλεσμένων τους – ειδικά των αστρονόμων. Εν αντιθέσει ο πατέρας της, ο οποίος ήταν βασιλικός ακόλουθος/αυλικός, δεν συμφωνούσε με την γνώμη της γυναίκας του. Έβλεπε την κόρη του ως ένα ευφυές και ανήσυχο παιδί και αποφάσισε πως η μόρφωση της du Châtelet θα γινόταν κατ’ οίκον (1).
Η εκπαίδευση που έλαβε έμοιαζε περισσότερο με αυτή που παρείχαν στους άντρες την εποχή εκείνη παρά στις γυναίκες. Διδάχτηκε μεταξύ άλλων Λατινικά, Ελληνικά και Μαθηματικά. Στην ηλικία των 12 γνώριζε ήδη έξι γλώσσες (2) και οι ικανότητες της στην ιππασία ξεπερνούσαν πολλές φορές και αυτές των αντρών της Βασιλικής αυλής (3).
Γάμος
Πλησιάζοντας τα 19 της χρόνια η du Châtelet είχε ήδη σκεφτεί πως θα εξασφάλιζε ένα μέλλον που θα της επέτρεπε να έχει χρόνο για να ασχοληθεί με τα ενδιαφέροντά της και τις επιστήμες. Έτσι παντρεύτηκε τον αξιωματικό και κυβερνήτη του Semur-en-Auxois στη Βουργουνδία, Marquis Florent-Claude du Châtelet-Lemont, έναν πολυάσχολο άντρα ο οποίος ήταν μεγαλύτερός της κατά 10 χρόνια (4, 5). Η μοναδική του επιθυμία από την σύζυγό του ήταν να του εξασφαλίσει απογόνους. Ο γάμος τους μπορεί να χαρακτηριστεί ως πετυχημένος, διότι και οι δύο πήραν αυτό που ζητούσαν. Ο σύζυγος απέκτησε τους διαδόχους που επιθυμούσε, μια κόρη και ένα γιο, και η σύζυγος τον ελεύθερο χρόνο που ήθελε.
Η σχέση με τον Voltaire και το σπίτι «Chateau de Cirey»
Ο άντρας της, αν και γνώριζε για την σχέση της με τον Voltaire, έκανε ότι έκαναν όλοι οι άντρες της εποχής του και της τάξης του…αδιαφορούσε (3).
Με τη συγκατάθεση του συζύγου της, η du Châtelet και ο Voltaire έζησαν μαζί για 15 χρόνια στο εξοχικό του στο Cirey (5). Ο Voltaire αν και ήταν πολύ δημοφιλής την εποχή εκείνη, είχε προβλήματα με τις αρχές, λόγω των επιθέσεων που εξαπέλυε έναντι της γαλλικής μοναρχίας. Το Cirey, ήταν μια περιοχή κοντά στα γαλλικά-βελγικά σύνορα και έτσι αποτελούσε το ιδανικό μέρος να μείνουν αυτός και η du Châtelet, μακριά από τους κινδύνους του Παρισιού. Στο Cirey ο σύζυγος της du Châtelet είχε περιουσία στην οποία συμπεριλαμβανόταν και μια εξοχική κατοικία. Η du Châtelet και ο Voltaire ανακαίνισαν το σπίτι (με χρήματα του Voltaire) (3) μετατρέποντάς το σε ένα μεγάλο ερευνητήριο-εργαστήριο όπου ο καθένας είχε τον προσωπικό του χώρο για έρευνα και συγγραφή (5).
Η πρώτη τους προτεραιότητά ήταν να εφοδιάσουν τη βιβλιοθήκη τους. Συγκέντρωσαν 21,000 βιβλία – περισσότερα απ’ ό,τι στα περισσότερα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια – και ο κάθε ένας είχε το δικό του δωμάτιο με τον επιστημονικό του εξοπλισμό (2).
Το έργο της
Μαζί η du Châtelet και ο Voltaire έγραψαν σε απλή και κατανοητή γλώσσα το πρώτο γαλλικό βιβλίο γύρω από την Νευτώνεια φυσική το οποίο ονόμασαν «Éléments de la philosophie de Newton» (1738). Η συγγραφή αυτού του βιβλίου υποδήλωνε και την αποδοχή της θεωρίας του Νεύτωνα, με αποτέλεσμα την αμφισβήτηση της αντίστοιχης του Descartes ( Γάλλος επιστήμονας-τον θεωρούσαν οι Γάλλοι ήρωα της επιστήμης) (5).
Αλλά, όπως ήταν φυσικό για την εποχή, το όνομα της du Châtelet δεν μπήκε στο εξώφυλλο του βιβλίου. Η μόνη αναφορά σε εκείνη γινόταν με ένα ποίημα του Voltaire που εξήρε την ευφυΐα της du Châtelet (5) και μέσω της εικόνας που κοσμούσε το εξώφυλλο (περισσότερες πληροφορίες εδώ).
Το επόμενό της εγχείρημα ήταν ακόμη πιο φιλόδοξο: ήθελε να γράψει ένα εγχειρίδιο φυσικής όπου θα εξηγούσε τις σχέσεις που εμφανίζουν οι θεωρίες του Newton, Descartes και Leibniz. Δούλεψε με απόλυτη μυστικότητα γιατί φοβόταν πως θα την περιγελάσουν για το παράτολμο αυτό εγχείρημά της. Όπως συνήθιζαν οι γυναίκες της εποχής, εξέδωσε το βιβλίο της ανώνυμα. Με τον τρόπο αυτό εξασφάλισε δίκαιες και αμερόληπτες κριτικές για το έργο της (5). Δημοσιευμένο ανώνυμα, το βιβλίο της έλαβε διθυραμβικές κριτικές σε πολλά καταξιωμένα περιοδικά (2).
Το τελευταίο της μεγάλο εγχείρημα ήταν η μετάφραση, ερμηνεία και ανάλυση του έργου του Νεύτωνα του “Principia”. Διάβασε το αυθεντικό κείμενο στα Λατινικά, μελέτησε τις διάφορες απόπειρες ερμηνείας του στα Αγγλικά, Ολλανδικά, Γαλλικά και έλαβε υπόψη της τις συζητήσεις που γινόντουσαν γύρω από την καινούργια δουλειά του Νεύτωνα. Έτσι η Γαλλική εκδοχή του Principia ήταν ακόμη πιο περιεκτική και ενημερωμένη από όλες όσες υπήρχαν (5).
Όσο δούλευε αυτό το μεγαλειώδες έργο της, ανακάλυψε πως είχε μείνει έγκυος από την τελευταία της εξωσυζυγική σχέση με ένα νεαρό άντρα. Ήταν πεπεισμένη πως θα πεθάνει διότι ήταν 43 ετών και οι γυναίκες που γεννούσαν σε αυτή την ηλικία δεν είχαν πολλές ελπίδες επιβίωσης. Με την πεποίθηση ότι θα πεθάνει άρχισε να δουλεύει ακόμη περισσότερο- μέχρι και 18 ώρες ημερησίως. Οι προβλέψεις της βγήκαν αληθινές και πράγματι απεβίωσε, αυτή και το παιδί, λίγες μέρες μετά την γέννηση του παιδιού (στις 10 Σεπτεμβρίου, 1749) (5).
Μετά τον θάνατό της ορισμένοι φίλοι της φρόντισαν να εκδοθεί η γαλλική εκδοχή του Principia, και μάλιστα με το όνομά της (5). Το βιβλίο εκδόθηκε το 1759, 10 χρόνια μετά τον θάνατό της, και αποτελεί μέχρι και σήμερα τη μοναδική γαλλική μετάφραση του βιβλίου του Newton «Principia» (3).
Αναφορές:
1 Bodanis, D. (2006). The scientist whom history forgot. Guardian weekly.
2 Fara, P. (2004). Emilie du Châtelet: The genius without a beard. Physicsworld.
3 Perl, T. (1978). Math equals: Biographies of women mathematicians and related activities. U.S.A: Dale Seymour Publications.
5 Fara, P. (2005). Scientists anonymous: Great stories of women in science. U.K.: Wizard Books.
