Grace Murray Hopper

1906-1992

Σε μια εποχή όπου οι υπολογιστές καταλάμβαναν ολόκληρα δωμάτια και η λειτουργία τους βασιζόταν σε κωδικούς και περίπλοκα μαθηματικά, η ανάπτυξη γλωσσών προγραμματισμού φάνταζε μακρινή και αναγκαία. Η διορατικότητα, μαχητικότητα και εξυπνάδα μιας συγκεκριμένης γυναίκας, της Grace Murray Hopper, ήρθε να ξεκινήσει μια νέα εποχή στη βιομηχανία των υπολογιστών.

Η Υποναύαρχος Grace Murray Hopper ήταν διακεκριμένη Αμερικανίδα επιστήμονας της Πληροφορικής και αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού. Ήταν μία από τις πρώτες προγραμματίστριες του πρώτου μεγάλης κλίμακας αυτόματου ψηφιακού υπολογιστή, του Harvard Mark I, και ανέπτυξε τον πρώτο μεταγλωττιστή (compiler). (7)

Παιδική ηλικία

Το όνομα της ήταν Grace Brewster Murray και γεννήθηκε  στην πόλη της Νέας Υόρκης, στις 9  Δεκεμβρίου του 1906  (1).

Πατέρας της ήταν ο ασφαλιστής Walter Murrey και μητέρα της η  Mary Van Horne. Είχε δύο ακόμη αδέρφια. Η μητέρα της αγαπούσε πολύ τα μαθηματικά και αυτή της την αγάπη φαίνεται πως εμφύσησε και στην κόρη της (3).

Από παιδί, της άρεσε να αποσυναρμολογεί αντικείμενα και να τα επανασυναρμολογεί. Όταν ήταν επτά ετών, αποφάσισε να ανακαλύψει πώς λειτουργεί το ξυπνητήρι. Πήρε ένα, το διέλυσε και προσπάθησε να το συναρμολογήσει. Όταν ανακάλυψε πως δεν μπορεί, πήρε ένα άλλο και επανέλαβε την διαδικασία ώστε αυτή τη φορά να παρατήσει ακριβώς την κάθε κίνηση και λειτουργία του. Κατέληξε να έχει διαλύσει επτά ξυπνητήρια, τα οποία είχε μαζέψει από όλο το σπίτι (3). Οι γονείς της αντί να εκνευριστούν και να την σταματήσουν, την ενθάρρυναν συνεχώς να ασχοληθεί με αυτά που την ενδιέφεραν, δηλαδή τα μαθηματικά και τη μηχανολογία (4).

Οι γονείς της Hopper πίστευαν πως η κόρη τους θα έπρεπε να έχει τις ίδιες εκπαιδευτικές ευκαιρίες με το γιο τους. Ο πατέρας της την ενθάρρυνε να μην ακολουθήσει τους παραδοσιακούς ρόλους των γυναικών. Στο γυμνάσιο, η Hopper, έπαιζε καλαθοσφαίριση,  χόκεϊ και πόλο (3).

Σπουδές

Η Hopper σπούδασε σε δυο κορυφαία πανεπιστήμια της εποχής, το Vassar, το οποίο ήταν πανεπιστήμιο θηλέων, και το Yale (4). Συγκεκριμένα, έλαβε ένα πτυχίο στα μαθηματικά και τη φυσική από το πανεπιστήμιο του Vassar το 1928, και αργότερα μεταπτυχιακό και διδακτορικό στα μαθηματικά από το Yale  το 1930  και 1934 (1, 2).

Γάμος

Το 1930, παντρεύτηκε τον καθηγητή Vincent Forest Hopper με τον οποίο έζησε 10 περίπου χρόνια. Χώρισαν το 1945, και την ίδια χρονιά ο Hopper σκοτώθηκε πολεμώντας στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (3).

Μάχη για είσοδο στο ναυτικό

Η Hopper δούλεψε στο Vassar ως επίκουρη καθηγήτρια από το 1933 ως το 1943, διδάσκοντας μαθηματικά (1).

Έπειτα από 12 χρόνια στο Vassar, αποφάσισε να αλλάξει κατεύθυνση όταν ξεκίνησε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Ήθελε πάρα πολύ να υπηρετήσει την πατρίδα της και να καταταχθεί στο ναυτικό. Αντιμετώπισε πολλές επίσημες ενστάσεις, όπως το ότι ήταν πολύ μεγάλη σε ηλικία, δεν ζύγιζε αρκετά κιλά, οι γυναίκες είναι καλύτερες στην διδασκαλία από ότι στη μάχη κλπ. Αλλά η Hopper ήξερε να δίνει μάχες και να τις κερδίζει (4).

Με το πείσμα και την μαχητικότητα που την διέκρινε κατάφερε, ύστερα από επανειλημμένες προσπάθειες, να εισαχθεί στο Αμερικανικό Ναυτικό. Κατατάχθηκε στο Ναυτικό πρόγραμμα WAVES (Women Accepted for Voluntary Service) τον Δεκέμβριο του 1943. Τον επόμενο χρόνο έγινε υπολοχαγός και της ανατέθηκε ένα ερευνητικό πρόγραμμα του Γραφείου Συντονισμού Υπολογιστών στα εργαστήρια Cruft του Πανεπιστημίου του Harvard. Αποτελούσε το τρίτο μέλος της ερευνητικής ομάδας που είχε συνταχθεί υπό τον Howard H. Aiken (1, 2).

Το Mark I και ΙΙ

Έγινε η πρώτη προγραμματίστρια του υπολογιστή του ναυτικού, Mark I . Ο συγκεκριμένος υπολογιστής αποτελούσε το μηχανολογικό θαύμα της εποχής και ήταν ένας από τους πρώτους υπολογιστές που έχουν δημιουργηθεί (4). Το συγκεκριμένο μηχάνημα είχε 16 μέτρα μάκρος, 2,5 μέτρα ύψος και 2,5 μέτρα πλάτος. Αυτό το θαύμα της σύγχρονης επιστήμης μπορούσε να αποθηκεύσει 72 λέξεις και να εκτελέσει τρεις εντολές κάθε δευτερόλεπτο (5). Το τέλος του πολέμου βρήκε τη Χόπερ να εργάζεται στις επόμενες εκδοχές του Mark I, τον υπολογιστή Mark II και τον Mark III.

Ο όρος “debug”

Αν και όχι τόσο σημαντικό όσο η εργασία της στον προγραμματισμό, η Hopper είναι επίσης γνωστή για ένα αστείο γεγονός που περιλαμβάνει ένα “bug” (ζωύφιο) στο σύστημα του υπολογιστή.  Κάποια στιγμή, ενώ το Harvard Mark II δυσλειτουργούσε, ανακάλυψε ότι ένας από τους ηλεκτρομηχανικούς διακόπτες του είχε φράξει, όταν ένας μικρός σκώρος κόλλησε μέσα σε αυτό. Από που προήλθε ο σκώρος, κανένας δεν ήξερε, αλλά η Hopper αφαίρεσε το νεκρό του σώμα, το κόλλησε με ταινία στο ημερολόγιο και σημείωσε σε αυτό ότι είχε βρει το  “ζωύφιο”. Αν και η χρήση του όρου “bug” για να περιγράψει ένα τεχνικό πρόβλημα χρονολογείται από τον 19^ο αιώνα, η Hopper αναφέρεται ως η πρώτη που αναγνώρισε ένα “computer bug” …κυριολεκτικά! (1).

Έτσι είναι αυτή η οποία έδωσε στον όρο “debug” την τωρινή του σημασία, της αφαίρεσης δηλαδή ελαττωματικών προγραμμάτων από το σύστημα (4).

Απομάκρυνση και επιστροφή στο ναυτικό

Το 1946, σε ηλικία 40 ετών, η Grace Murray Hopper απαλλάχθηκε από το ενεργό καθήκον. Τερματίστηκε, δηλαδή, η θητεία της στο Ναυτικό ως εν ενεργεία αξιωματικού παραμένοντας, ωστόσο, σε εφεδρεία. Μπήκε έπειτα στο «Harvard Faculty at the Computation Laboratory» όπου η εργασία της συνεχίστηκε στους Mark II και Mark III υπολογιστές για το ναυτικό (5).

Το 1949 ξεκίνησε τη συνεργασία της με την εταιρία «Eckert-Mauchly Computer Corporation», στη Φιλαδέλφεια (είναι η αργότερα αποκαλούμενη εταιρεία Sperry Rand). Εκεί συμμετείχε στη σχεδίαση του πρώτου εμπορικού μεγάλου ηλεκτρονικού υπολογιστή «UNIVAC I» (5, 6). Έτσι η Hopper ασχολήθηκε με τον ιδιωτικό τομέα, και συγκεκριμένα με τον υπολογιστή UNIVAC, ως επικεφαλής μηχανικός της ανάπτυξης του. 

Εκείνη την εποχή ήταν πολύ δύσκολο χειρισθεί κανείς έναν υπολογιστή, και αυτό γιατί δεν υπήρχαν ακόμη γλώσσες προγραμματισμού. Όλες οι εντολές έπρεπε να δίνονται από τον χειρίστη σε περίπλοκους μαθηματικούς κωδικούς. Η Hopper μετέτρεψε αυτή τη διαδικασία σε πιο εύκολη δημιουργώντας καινούργιες γλώσσες προγραμματισμού (4).

Ο πρώτος μεταγλωττιστής και η γλώσσα COBOL

Ίσως η πιο γνωστή συμβολή της στην τεχνολογία των υπολογιστών ήταν η εφεύρεση του “μεταγλωττιστή” (compiler) , το ενδιάμεσο δηλαδή πρόγραμμα που μεταφράζει τις οδηγίες από αγγλική γλώσσα σε μια γλώσσα που κατανοεί ο υπολογιστής (2). Αποτελεί ένα τύπο λογισμικού, που χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα, για τη μετάφραση δακτυλογραφημένων οδηγιών σε κώδικα που οι μηχανές μπορούν να καταλάβουν (1).

Η βιομηχανία των υπολογιστών άλλαξε δραστικά αφότου υποστήριξε την ανάπτυξη της γλώσσας COBOL (common-business-oriented-language). Η COBOL ήταν η πρώτη γλώσσα προγραμματισμού που επέτρεψε στον προγραμματιστή να μιλήσει στον υπολογιστή με λέξεις παρά με αριθμούς (3, 5).

Το 1983 η Hopper είπε σε συνέντευξή της στο Voice of America:

« Θεώρησα ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι πρέπει να είναι σε θέση να χρησιμοποιούν τον υπολογιστή και ότι θα πρέπει να είναι σε θέση να του μιλούν σε απλά αγγλικά. Και αυτό, ήταν η αρχή της COBOL.» (3).

Η πορεία προς τον βαθμό του Υποναυάρχου

Το 1966 το Ναυτικό την αποστράτευσε με το βαθμό του Πλωτάρχη, και την ανακάλεσε στην ενεργό υπηρεσία μόλις το 1967, για ένα διάστημα έξι μηνών. Η σπουδαιότητα και αναγκαιότητα της εργασίας της ήταν τέτοια που τελικά αντί για 6 μήνες, της ζητήθηκε να προσφέρει τις υπηρεσίες της έπ’ αόριστον (5, 6).

Το 1973 προάχθηκε σε Πλοίαρχο και τοποθετήθηκε στη Διοίκηση Αυτοματοποίησης Δεδομένων (Naval Data Automation Command) του Ναυτικού ως ειδική Σύμβουλος. Στη θέση αυτή παρέμεινε μέχρι τη συνταξιοδότησή της το 1986. Ωστόσο, δε διέκοψε τους δεσμούς της με την ακαδημαϊκή Κοινότητα και εξακολούθησε να δίνει διαλέξεις σε μεγάλα Πανεπιστήμια (5, 6).

Το 1983 προάχθηκε σε Αρχιπλοίαρχο – σε ειδική τελετή στο Λευκό Οίκο – και λίγο πριν την αποστράτευσή της, της απονεμήθηκε ο βαθμός του Υποναυάρχου. Ήταν ογδόντα ετών και η γηραιότερη εν ενεργεία αξιωματικός του Ναυτικού (6).

Τιμητικές διακρίσεις

Η Υποναύαρχος Hopper έλαβε πολλά βραβεία και τιμές για τις επιτεύξεις της. Συγκεκριμένα έλαβε 47 τιμητικούς τίτλους (3).

Το 1967 από το Data Processing Management Association  με το βραβείο «άντρας της χρονιάς» το οποίο και έδινε για πρώτη φορά (3, 4).

Το 1991 της απονεμήθηκε το Εθνικό Μετάλλιο Τεχνολογίας «για τις πρωτοποριακές της επιτεύξεις στην ανάπτυξη των γλωσσών προγραμματισμού υπολογιστών που απλοποίησαν την τεχνολογία των υπολογιστών και άνοιξαν την πόρτα σε έναν σημαντικά μεγαλύτερο κόσμο χρηστών». Ήταν η πρώτη γυναίκα που λάμβανε αυτό το βραβείο μόνη της (1), χωρίς δηλαδή να το μοιράζεται με κάποιον άλλον.

Ήταν η πρώτη Αμερικανίδα υπήκοος και η πρώτη γυναίκα που έγινε διακεκριμένο μέλος του Βρετανικού Οργανισμού Πληροφορικής. Το 1991 έλαβε το Εθνικό Μετάλλιο Τεχνολογίας και το 1996 ναυπηγήθηκε προς τιμήν της το USS Hopper (DDG-70), ένα από τα λίγα πολεμικά πλοία του Αμερικανικού Ναυτικού που φέρουν γυναικείο όνομα. (7)

Το παράδειγμα της  Hopper ενθάρρυνε και άλλες γυναίκες να ασχοληθούν με την βιομηχανία των υπολογιστών (4).

Πρέσβης της αλλαγής

Η ηλικιακή ομάδα στην οποία της άρεσε να απευθύνεται ήταν αυτή των 17-20. Αυτό γιατί πίστευε ότι οι νέοι είναι ατρόμητοι και αναρωτιούνται πολύ περισσότερο από ότι οι μεγαλύτεροι. Έδινε διαλέξεις όπου παρέτρεπε τους νέους να είναι καινοτόμοι, ανοιχτόμυαλοι, να δοκιμάζουν νέα πράγματα και να μην φοβούνται την αλλαγή (3).

Κατά την άποψή της, η πιο καταστρεπτική φράση είναι:

 «Εμείς πάντα το κάναμε με αυτόν τον τρόπο» (We‘ve always done it this way) (5)

Έλεγε συνήθως στις διαλέξεις της:

«τα ανθρώπινα όντα είναι αλλεργικά στην αλλαγή. Δεν συμπαθούν την αλλαγή».

Αναφορές

1 IEEE Virtual Museum. “Grace Hopper”.

2 “Grace Murray Hopper: Pioneer Computer Scientist”. In San Diego Supercomputer Center. “Women in Science: A Selection of 16 Significant Contributors”

3 Danis, S., A. (1997). “Rear Admiral Grace Murray Hopper”.

4 Fara, P. (2005). “Scientists anonymous: Great stories of women in science”. U.K.: Wizard Books.

5 Dickason, E. “Grace Murray Hopper: Remembering Grace Murray Hopper – A Legend in Her Own Time” . About.com

6 Βικιπαίδεια. “Γκρέις Μάρει Χόπερ”

7 Τζιουμάκης, Η., Α. “Γυναίκες της Πληροφορικής…”. Καστοριά, Ιούνιος 2007

Amalie Emmy Noether
1882-1935

Δίδαξε σε πανεπιστήμια της Γερμανίας, των Η.Π.Α, της Ρωσίας, εγκωμιάσθηκε από τους μεγαλύτερους επιστήμονες της εποχής της, όπως ο Albert Einstein και ο Hermann Weyl, και συνέβαλλε σημαντικά στην πρόοδο της μαθηματικής γνώσης. Παρά την φήμη και το έργο της, η Amalie Emmy Noether, εργαζόταν για πολλά χρόνια χωρίς αμοιβή. Ο συνδυασμός φύλου και καταγωγής της απέτρεπε να έχει μισθό -  ήταν εβραϊκής καταγωγής και γυναίκα…

Παιδική ηλικία

H Amalie Emmy Noether, γνωστή ως Emmy Noether, γεννήθηκε και μεγάλωσε σε μια μικρή πόλη της Γερμανίας, το Erlangen. (1, 4). Έζησε μια ευτυχισμένη, ήρεμη και γεμάτη ασφάλεια παιδική ηλικία. Η προσωπικότητά της αντανακλούσε το κλίμα του σπιτιού στο οποίο μεγάλωσε. Ήταν ζεστή, ευχάριστη και ευτυχισμένη (1).

Ο πατέρας της, ο Max Noether, ήταν διακεκριμένος μαθηματικός και καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Erlangen. Η μητέρα της ήταν η Ida Amalia Kaufmann Noether, που προερχόταν από μια εύπορη οικογένεια της Κολωνίας. Και οι δύο γονείς της ήταν εβραϊκής καταγωγής και η Emmy ήταν το μεγαλύτερο από τα τεσσάρα παιδιά τους (2).

Από το 1889 έως το 1897 φοίτησε σε σχολείο του Erlangen και παρακολούθησε μαθήματα γερμανικών, αγγλικών, γαλλικών, αριθμητικής και πιάνου. Το 1900 πήρε πτυχίο που της επέτρεπε να διδάσκει αγγλικά και γαλλικά σε σχολεία θηλέων (1, 2, 4).

 
Σπουδές- Διδακτορικό- Αναγνώριση και… «εργασία χωρίς αμοιβή»

Το χειμώνα του 1900, παρακολούθησε μαθήματα στο πανεπιστήμιο του Erlangen και ήταν μια από τις δυο συνολικά γυναίκες που φοιτούσαν -ανεπίσημα- στο συγκεκριμένο πανεπιστήμιο. Το 1907 τελείωσε την εκπόνηση της διδακτορικής της διατριβής υπό την καθοδήγηση του γνωστού τότε μαθηματικού και φίλου της οικογενείας, Paul Gordon (1, 2, 3). Ο τίτλος της διδακτορικής της διατριβής ήταν “On Complete Systems of Invariants for Ternary Biquadratic Forms” (3).

Την εποχή εκείνη η Noether αντικαθιστούσε συχνά τον πατέρα της, δίνοντας διαλέξεις στο πανεπιστήμιο όταν αυτός ήταν άρρωστος (1, 4), και η φήμη της εξαπλωνόταν όλο και περισσότερο μετά από τις πρώτες της δημοσιεύσεις (2, 4).

Το 1908 εκλέχτηκε μέλος του “Circolo Matematico di Palermo“.

Το 1909 κλήθηκε να γίνει μέλος της Γερμανικής Μαθηματικής Κοινότητας (“Deutsche Mathematiker Vereinigung“). Την ίδια χρονιά προσκλήθηκε να δώσει διαλέξεις στην ετήσια συνεδρίαση της κοινότητας στο Σάλτζμπουργκ και ένα χρόνο μετά, στη Βιέννη (3, 4).

Κατόπιν όλων αυτών εξακολουθούσε να μην μπορεί να λάβει μια θέση επί πληρωμής σε ένα πανεπιστήμιο της Γερμανίας (4).

Το 1915, οι μεγάλοι μαθηματικοί David Hilbert και Felix Klein, προσκάλεσαν την Noether να συμμετάσχει μαζί τους στο Μαθηματικό Ίδρυμα του Göttingen. Εκείνη την εποχή δούλευαν τα μαθηματικά της πρόσφατα αναγγελθείσας γενικής θεωρίας της σχετικότητας, και πίστευαν πως η πείρα της Noether θα τους ήταν χρήσιμη (3, 4).

Η Noether πήγε στο Göttingen, όπου και παρέμεινε έως την εκδίωξη της από τους Ναζί. Εκείνη την εποχή η συγκεκριμένη πόλη ήταν το κέντρο των μαθηματικών της Γερμανίας και ίσως όλης της Ευρώπης (1). Δούλεψε χωρίς αμοιβή και πραγματοποίησε σημαντική μαθηματική έρευνα που επιβεβαίωνε βασικά μέρη της γενικής θεωρίας της σχετικότητας (4).

Όλος ο επιστημονικός κόσμος θεωρούσε την Noether ως μια αναμφισβήτητα εξαιρετική μαθηματικό. Είχε ήδη δημοσιεύσει περίπου 6 μελέτες και το έργο της είχε γίνει πολύ δημοφιλές. Είχε όλα τα προσόντα για να γίνει καθηγήτρια πανεπιστημίου, είχε διδακτορικό, μελέτες και πολύ καλή φήμη. Κι όμως το γεγονός ότι ήταν γυναίκα επισκίαζε όλα τα παραπάνω.

Ο Hilbert εξακολούθησε να δίνει σκληρές μάχες με την ακαδημαϊκή κοινότητα για να γίνει η Noether δεκτή στο Πανεπιστήμιο του Göttingen ως μέλος του επιστημονικού προσωπικού. Η προσπάθειά του όμως ήταν ανεπιτυχής. Ήρθε αντιμέτωπος με τις έντονες προκαταλήψεις που υπήρχαν έναντι των διανοούμενων γυναικών και έτσι οι προσπάθειές του ναυάγησαν. Ο Hilbert ωστόσο κατάφερε να δίνει η Noether διαλέξεις, αλλά μόνο κάτω από το όνομα του και χωρίς να πληρώνεται γι’ αυτές (1, 3, 4).

Το 1919 όπου οι κανονισμοί έγιναν λίγο πιο ελαστικοί απέκτησε το δικαίωμα να είναι «privatdozent», θα μπορούσε δηλαδή να διδάξει λαμβάνοντας τα δίδακτρα από τους σπουδαστές και όχι από το πανεπιστήμιο. Μετά από 3 χρόνια τελικά το πανεπιστήμιο της έδωσε μια θέση ως επίκουρη καθηγήτρια με έναν μικρό μισθό αλλά χωρίς μονιμότητα ή περαιτέρω οφέλη (1, 3, 4). Η θέση της όμως στο Πανεπιστήμιο του Göttingen δεν άλλαξε, και αυτό δεν οφειλόταν μόνο στο φύλο της αλλά και στην εβραϊκή της καταγωγή.

Η Noether ήταν πολύ δημοφιλής στους φοιτητές. Ήταν θερμή και ενθουσιώδης και στις διαλέξεις της ενθάρρυνε την συμμετοχή των σπουδαστών και την από κοινού διερεύνηση διαφόρων θεμάτων (3, 4).

Η δουλειά της της επέφερε αρκετή αναγνώριση ώστε να την προσκαλέσουν σαν επισκεπτόμενη καθηγήτρια το 1928-1929 στο πανεπιστήμιο της Μόσχας και το 1930 στο πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης (3, 4).

Το 1932 τιμήθηκε με το αναμνηστικό βραβείο «Alfred Ackermann-Teubner» για την συμβολή της στη πρόοδο της μαθηματικής γνώσης (3).

Το έργο της

Το 1918, η Noether απέδειξε δύο θεωρήματα που αποτέλεσαν τον ακρογωνιαίο λίθο για τη θεωρεία της γενικής σχετικότητας. Αυτά τα θεωρήματα επικύρωσαν ορισμένες σχέσεις που οι φυσικοί της εποχής είχαν ήδη αρχίσει να υποψιάζονται ότι υπάρχουν (3).

Ο διαπρεπής γερμανός μαθηματικός Hermann Weyl περιέγραψε την συμβολή της Noether στο Scripta Mathematica μετά από το θάνατό της ως εξής (3):

“Για τις δύο σημαντικότερες πλευρές της θεωρίας της γενικής σχετικότητας έδωσε [η Noether] εκείνη την περίοδο τη γνήσια και καθολική μαθηματική διατύπωση.”

Η δουλειά της Noether γύρω στο 1920 πάνω στη θεωρία των δακτυλίων ήταν θεμελιώδης για την αφηρημένη άλγεβρα.

Κατά τη διάρκεια των ετών που ακολούθησαν, ανέπτυξε μια πολύ αφηρημένη και γενικευμένη προσέγγιση για την ανάπτυξη αξιωμάτων στην άλγεβρα. Weyl αναφέρει (3):

” [η Noether ] δημιούργησε πάνω από όλα έναν νέο [...] τρόπο σκέψης στην άλγεβρα. “

Η εκτεταμένη εργασία της πάνω στις λύσεις του Dedekind για τα πολυώνυμα έθεσε τα θεμέλια για τη σύγχρονη αφηρημένη άλγεβρα (3).

Αμερική

Αν και δεν κατάφερε ποτέ να αποκτήσει μια έδρα στο πανεπιστήμιο του Göttingen, ήταν μια από τους πολλούς Εβραίους καθηγητές που εκδιώχτηκαν από τους Ναζί το1933. Έτσι, η Noether και πολλοί άλλοι αξιόλογοι συνάδελφοί της, αναγκάσθηκαν να φύγουν από τη Γερμανία. Το μεγάλο πανεπιστήμιο του Göttingen διασκορπίστηκε στους 4 ορίζοντες (1).

Η Noether πήγε στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, όπου της προσφέρθηκε η θέση της πανεπιστημιακής καθηγήτριας στο πανεπιστήμιο θηλέων Bryn Mawr College. Το πανεπιστήμιο βρισκόταν 10 μίλια δυτικά της Φιλαδέλφειας και το όνομα του σήμαινε μεγάλος λόφος (5). Η επιτροπή «Emergency Committee to Aid Displaced German Scholars» μαζί με το ίδρυμα Rockefeller, της έδωσαν τον πρώτο της μισθό. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που η Noether λάμβανε τον πλήρη μισθό ενός καθηγητή και γινόταν αποδεκτή ως μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας (1, 3, 4).

Η Noether λάτρευε το περπάτημα. Τα απογεύματα του Σαββάτου έπαιρνε τις μαθήτριες της μαζί της σε αυτούς τους περιπάτους όπου και συζητούσαν για τα μαθηματικά. Λέγεται ότι πολλές φορές η Noether απορροφιόταν τόσο από την συζήτηση που έπρεπε να την προστατεύουν οι μαθήτριες της όταν διασχίζανε τον δρόμο (1).

Της διαλέξεις της τις έκανε στα αγγλικά αλλά όταν την απασχολούσε πολύ ένα θέμα ξεχνιόταν και μιλούσε στα γερμανικά. Κρατούσε στενές επαφές με το «Institute for Advanced Studies» στο Πρίνστον, που βρισκόταν εκεί κοντά, και περνούσε πολλές ώρες εκεί ως επισκέπτης. Οι Eintein και Weyl βρισκόντουσαν εκεί εκείνη την εποχή (1).

Το ξαφνικό τέλος

Η δουλειά της, η ερευνά της και οι διαλέξεις της ήταν εξαιρετικά δημοφιλή. Αλλά η επιτυχία της δεν ήταν να διαρκέσει πολύ. Το 1935, εμφάνισε επιπλοκές σε εγχείρηση αφαίρεσης όγκου της μήτρας στην οποία υπεβλήθη και απεβίωσε στις 14 Απριλίου (1, 4).

Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας της, η Noether, ανάμεσα σε πολλά άλλα, έγραψε σαράντα πέντε δημοσιεύσεις τεχνικού περιεχομένου και ενέπνευσε αμέτρητα άλλα ερευνητικά αποτελέσματα μέσω της συνήθειάς της να υποβάλει προτάσεις θεμάτων για έρευνας στους σπουδαστές και τους συναδέλφους της (3).

Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, το πανεπιστήμιο του Erlangen έκανε ενέργειες απόδοσης τιμών στο πρόσωπο της Emmy Noether. Σε συνέδριο που διοργάνωσε το 1958 τίμησε την μνήμη της πεντηκοστής επετείου δημοσίευσης του διδακτορικού της και το 1982 αναρτήθηκε αναμνηστική πλακέτα στο Τμήμα Μαθηματικών του πανεπιστημίου. Κατά τη διάρκεια του ίδιου έτους, γιορτάζοντας το 100ό έτος επετείου γέννησης της Noether, δημιουργήθηκε το γυμνάσιο Emmy Noether στο Erlangen, ένα σχολείο που δίνει έμφαση στα μαθηματικά, τις φυσικές επιστήμες, και τις σύγχρονες γλώσσες (3).
Οι τέφρες της θάφτηκαν δίπλα στην βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου Bryn Mawr, στην Αμερική (4).

 Αναφορές

1 Perl, T. (1978). “Math equals: Biographies of women mathematicians and related activities”. U.S.A: Dale Seymour Publications.

2 O’Connor, J., J., & Robertson, E., F. “Emmy Amalie Noether“. Mac Tutor biographies.

3 Answers.com “Biography: Emmy Noether“

4 About.Com: women’s history. “Emmy Noether“.

5 Wikipedia. “Bryn Mawr College“.

Η Sonya Krukovsky Kovalevskaya ήταν μια πολύ σημαντική επιστήμονας που πάλεψε μέσα σε αδικίες και προκαταλήψεις. Σηματοδοτεί την είσοδο των γυναικών ως καθηγητριών στα πανεπιστήμια. 

Θεωρείται ως μια από τις καλύτερες μαθηματικούς της εποχής της. Είναι η πρώτη γυναίκα που έγινε μέλος της ρωσικής ακαδημίας των επιστημών. Επίσης είναι η πρώτη σύγχρονη Ευρωπαία γυναίκα που κατάφερε να αποκτήσει έδρα σε πανεπιστήμιο. Εισήγαγε το πρώτο σημαντικό αποτέλεσμα στη γενική θεωρία των μερικών διαφορικών εξισώσεων και υπήρξε νικήτρια του βραβείου Prix Bordin το 1888, συντάκτρια εγκεκριμένου μαθηματικού περιοδικού και ταλαντούχα συγγραφέας (5).

Οικογένεια και παιδικά χρόνια

Η Sonya γεννήθηκε στη Μόσχα το 1850. Η οικογένειά της ανήκε στην ανώτερη τάξη. 

Η Kovalevskaya είχε μια μεγαλύτερη αδελφή, την Aniuta, με την οποία ήταν πολύ δεμένη, και έναν μικρότερο αδελφό, τον Fedya (1).

 Όταν η Kovalevskaya ήταν 6 χρονών, ο πατέρας της βγήκε στη σύνταξη και η οικογένεια μετακόμισε στο Palobino.

Λέγεται πως όταν η οικογένεια μετακόμισε στο εξοχικό τους σπίτι στο Palobino, ξεκίνησαν να το ανακαινίζουν και να το επιδιορθώνουν. Κακοί υπολογισμοί όμως έφεραν σαν αποτέλεσμα να μην φτάσει η ταπετσαρία για όλο το σπίτι. Έτσι στο δωμάτιο της Kovalevskaya, αντί για ταπετσαρία, τοποθετήθηκαν λιθογραφημένες σημειώσεις, από μία διάλεξη ενός μεγάλου Ρώσου μαθηματικού, του Ostrogradski (1, 2). Η διάλεξη ήταν σχετικά με τον διαφορικό λογισμό και τον  ολοκληρωτικό λογισμό (4).

Με αυτές τις τρεις μελέτες της πήρε το διδακτορικό της από το πανεπιστήμιο του Gottingen, με την βοήθεια του Weierstrass. Η διδακτορική διατριβή της πάνω στις μερικές διαφορικές εξισώσεις καλείται σήμερα το Θεώρημα Cauchy-Kovelevskaya.

Κατά τη διάρκεια των ετών που έζησε η Kovalevskaya στη Στοκχόλμη, πραγματοποίησε, όπως πολλοί θεωρούν, τη σημαντικότερη έρευνά της. Δίδαξε μαθήματα σχετικά με τα πιο πρόσφατα ζητήματα διαφορικών εξισώσεων και έγινε συντάκτρια του νέου περιοδικού Acta Mathematica. Ανέλαβε ένα σημαντικό στόχο, αυτού την σύνδεσης των μαθηματικών του Παρισιού και του Βερολίνου και συμμετείχε στην διοργάνωση διεθνών συνεδρίων (3).

Ένας όμως ακόμη θάνατος αγαπημένου προσώπου ήρθε να την καταρρακώσει, και αυτή τη φορά ήταν ο χαμός της πολυαγαπημένης της αδελφής (1887) (1).

Ένα χρόνο μετά ( 1888 ) ήρθε ένας επαγγελματικός θρίαμβος για τη Kovalevskaya. Κέρδισε το βραβείο Prix Bordin της γαλλικής ακαδημίας των επιστημών (French Academy of Sciences) για την μελέτη της “ Σχετικά με την περιστροφή ενός στερεού σώματος γύρω από ένα σταθερό σημείο “. Η συγκεκριμένη μελέτη θεωρήθηκε τόσο καλή που ανέβασαν το ποσό της αμοιβής από 3000 σε 5000 φράγκα (1, 2, 3).

Η περαιτέρω έρευνά της για αυτό το θέμα βραβεύτηκε από την Σουηδική ακαδημία των επιστημών  το 1889,  και στο ίδιο έτος, κατόπιν πρωτοβουλίας του Chebyshev , η Kovalevskaya εκλέχτηκε μέλος της Αριστοκρατικής (Ρωσικής) Ακαδημίας των Επιστημών (Imperial Academy of Sciences). Αν και η τσαρική κυβέρνηση της είχε αρνηθεί επανειλημμένα μια πανεπιστημιακή θέση στη χώρα της,  οι κανόνες της αυτοκρατορικής ακαδημίας άλλαξαν και επέτρεψαν την εκλογή μιας γυναίκας (3).

Το 1889 επέστρεψε στα καθήκοντά της στο πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης. Στις αρχές του 1891, ενώ η Kovalevskaya βρισκόταν στο απόγειο της επιστημονικής της καριέρας, η βαριά κατάθλιψη που περνούσε την εποχή εκείνη, την οδήγησε σε αμέλεια της υγείας της και τελικά απεβίωσε από πνευμονία σε ηλικία 41 ετών (1, 3).

 Αναφορές

 1 Perl, T. (1978). “Math equals: Biographies of women mathematicians and related activities”. U.S.A: Dale Seymour Publications.

2 Johnson, W. (1994). Some women in the history of mathematics, physics, astronomy and engineering. Journal of Materials Processing Technology, Volume 40, Issues 1-2,  Pages 33-71

5 Larry Curnutt. “Sonya Kovalevsky”. BBC

Augusta Ada Lovelace

(1815-1852)

Αν και η ζωή της ήταν σύντομη (έζησε μόνο 37 έτη), η Augusta Ada Lovelace, συμμετείχε για περισσότερο από ένα αιώνα σε αυτό που ονομάζεται “σύγχρονη επιστήμη υπολογιστών”. Το έργο της με τον Charles Babbage και τις Υπολογιστικές του Μηχανές ήταν καθοριστικό για την εξέλιξη της σύγχρονης επιστήμης των υπολογιστών.

Η Ada Lovelace είναι γνωστή ως η πρώτη προγραμματίστρια υπολογιστών. Έγραψε για την Αναλυτική Μηχανή του Charles Babbage με μεγάλη σαφήνεια και διορατικότητα, και έτσι η δουλειά της έγινε το πρώτο κείμενο που εξηγεί την γνωστή στις μέρες μας διαδικασία του προγραμματισμού.

Παιδική ηλικία

Η Ada Lovelace ήταν μαθηματικός και μουσικός, γεννημένη στο Λονδίνο το 1815. Ο πατέρας της ήταν ο γνωστός ποιητής, Λόρδος Byron.

Η Ada Lovelace δεν γνώρισε ποτέ τον πατέρα της. Οι γονείς της,  Λόρδος Byron και  Annabella Milbanke, είχαν προβλήματα στη σχέση τους από την αρχή του γάμου τους. Όταν γεννήθηκε η  Lovelace, ο Λόρδος Byron μη μπορώντας να αντέξει τον έγγαμο βίο, αποφάσισε να φύγει, αφήνοντας την επιμέλεια του παιδιού στη γυναίκα του (εκείνη την εποχή στο Λονδίνο την επιμέλεια την έπαιρνε αυτόματα ο πατέρας). (1)

Η μητέρα της, Annabella Milbanke, λάτρευε την κόρη της και αφοσιώθηκε στην σωστή ανατροφή της (1). Θεωρούσε τα μαθηματικά ως την ιδανική προσέγγιση για την εξάσκηση του μυαλού και την ανάπτυξη πειθαρχημένης συμπεριφοράς. Τη μουσική, από την άλλη, τη θεωρούσε ως το εφόδιο για κοινωνικές συναναστροφές, και έτσι έδωσε έμφαση στη μόρφωση της γύρω από αυτούς τους δύο άξονες. Προσέλαβε  πολλούς δασκάλους για την μόρφωση της Lovelace και υπήρξε πολύ αυστηρή απέναντί της (3).

Στην ηλικία των 14 η Lovelace παρουσίασε μια μυστηριώδη σοβαρή ασθένεια (που από πολλούς αποδίδεται σε ψυχοσωματικά αίτια) που είχε ως αποτέλεσμα να μην μπορεί να περπατήσει για τρία περίπου χρόνια (3, 2).

Μια σημαντική φιγούρα στη ζωή της Lovelace αποτέλεσε η Mary Sommerville. Μια εξαιρετική γυναίκα μαθηματικός και αστρονόμος της εποχής. Μέσω της Sommerville, η Lovelace γνώρισε τον Λόρδο William King με τον οποίο αργότερα παντρεύτηκε και τον Charles Babbage με τον οποίο συνεργάσθηκε πάνω στην Αναλυτική Μηχανή  (1).

Γάμος

Το πατρικό της όνομα ήταν Augusta-Ada Byron. Όταν παντρεύτηκε τον Λόρδο William King, με τον οποίο απέκτησαν τρία παιδιά, πήρε το επίθετό του και μετονομάσθηκε σε Augusta-Ada King. Τρία χρόνια μετά τον γάμο τους, ο σύζυγος της έγινε κόμης του Lovelace, και η ίδια απέκτησε τον τίτλο της κόμισσας του Lovelace. Έτσι έγινε γνωστή, τότε και τώρα, ως Ada Lovelace.

Ο σύζυγος της ήταν πολύ υποστηρικτικός και περήφανος για τη δουλεία της. Η σχέση τους ήταν πολύ θερμή και χωρίς προβλήματα (1).

Η πορεία προς τον προγραμματισμό της «Αναλυτικής Μηχανής»

Ο Babbage σχεδίασε την “Αναλυτική Μηχανή“, η οποία θεωρείται ο πρόδρομος του ηλεκτρονικού υπολογιστή, και οι προτάσεις της Lovelace πάνω σε αυτή θεωρούνται οι πρώτες απόπειρες προγραμματισμού.

Η συνεργασία του Babbage με την Lovelace ήταν καθοριστική για την εξέλιξη της Αναλυτικής Μηχανής. Αλληλογραφούσαν συνεχώς ανταλλάσσοντας ιδέες και προτάσεις.

Η Lovelace πρότεινε στον Babbage έναν τρόπο ώστε η Αναλυτική Μηχανή να μπορεί να υπολογίζει τους αριθμούς του Bernoulli. Το σχέδιο αυτό που πρότεινε θεωρείται σήμερα ως το πρώτο πρόγραμμα υπολογιστή που δημιουργήθηκε (3).

Το 1842, ο ιταλός μαθηματικός Luigi F. Menabrea, ο οποίος ήταν πρόξενος στην Γαλλία, έγραψε ένα άρθρο στα Γαλλικά σχετικά με τη λειτουργία και την θεωρία της Αναλυτικής Μηχανής του Babbage (1, 3).

 Η Lovelace ξεκίνησε να μεταφράζει το άρθρο στα αγγλικά, προσθέτοντας δικές της σημειώσεις σε αυτό. Οι επισημάνσεις της Lovelace κατέληξαν να είναι τρεις φορές μεγαλύτερες του άρθρου (1, 3).

 Η αλληλογραφία μεταξύ Lovelace και Babbage έγινε ασταμάτητη. Η αξία της δουλειάς της λάμβανε την πλήρη εκτίμηση και αναγνώριση από τον Babbage, ο οποίος στα γράμματα τους την αποκαλούσε «διερμηνέα» ή «νεράιδα των αριθμών» (1).

Οι σημειώσεις της Lovelace δημοσιεύθηκαν στο «Richard Taylor’s Scientific Memoirs, Volume 3» το 1843 υπό το όνομα A.A.L. (3).  Οι δημοσιεύσεις της είχαν πάντα την υπογραφή “A.A.L.” και μόνο μετά από 30 χρόνια έγινε γνωστό στο ευρύ κοινό το όνομα που κρυβόταν πίσω από αυτά τα αρχικά.

Στις σημειώσεις της αυτές, περιέγραφε με λεπτομέρεια την λειτουργία της αναλυτικής μηχανής και το πώς η διάτρητη κάρτα, που είχε προτείνει, τροφοδοτεί το μηχάνημα. Επίσης, αναφέρθηκε και στις πιθανές χρήσεις της μηχανής, όπως π.χ. την δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή μουσικής (1, 2, 3).

Διορατική και συγχρόνως ρεαλιστική, η Lovelace, σημειώσε πως οι μηχανές προγραμματίζονται και εκτελούν εντολές που εμείς τις δίνουμε, και πως δεν είναι δυνατόν να σκέφτονται και να πράττουν αυτόνομα (1, 2).

Ενώ η δουλειά της είχε φτάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα, δυστυχώς η ασθένεια της γινόταν όλο και πιο έντονη. Πέθανε από καρκίνο σε ηλικία μόλις 37 ετών και ο ενταφιασμός της έγινε δίπλα στον πατέρα της (όπως η ίδια επιθυμούσε να γίνει).

Οι  προτάσεις της Lovelace ήταν τόσο σημαντικές για τη σύγχρονη επιστήμη, που δόθηκε προς τιμήν της το όνομα ADA σε μια από τις γλώσσες προγραμματισμού.

Αναφορές

1 Perl, T. (1978). “Math equals: Biographies of women mathematicians and related activities”. U.S.A: Dale Seymour Publications.

2 Fara, P. (2005). “Scientists anonymous: Great stories of women in science”. U.K.: Wizard Books.

3 Ament, P. (2005). “Ada Lovelace”. The Great Idea Finder.

Sophie Germain

(1776-1831)

H Marie-Sophie Germain γεννήθηκε σε μια εποχή επαναστάσεων. Τη χρονιά που γεννήθηκε ξεκίνησε η Αμερικανική επανάσταση και δεκατρία χρόνια αργότερα ξεκίνησε, στη χώρα της, η Γαλλική. Παρατηρώντας τη ζωή της θα λέγαμε πως η Germain ενσωμάτωσε το πνεύμα της επανάστασης μέσα στο οποίο γεννήθηκε. Ήταν μια γυναίκα που προερχόταν από τη μεσαία τάξη, η οποία πήγε ενάντια στις επιθυμίες της οικογένειάς της και τις κοινωνικές προκαταλήψεις της εποχής,  για να  γίνει αργότερα μια ιδιαίτερα αναγνωρισμένη μαθηματικός (1).

Παιδική ηλικία

Από παιδί είχε μεγάλο πάθος για τα μαθηματικά. Οι γονείς της όμως θεωρούσαν ότι το πάθος της αυτό ήταν ακατάλληλο για ένα κορίτσι. Έτσι, έκαναν ότι  περνούσε από το χέρι τους για να  την αποθαρρύνουν. Της στερούσαν τη θέρμανση και το φως, παίρνοντας τα κεριά από το δωμάτιό της και σβήνοντας τη φωτιά που το ζέσταινε, και όλα αυτά με σκοπό να την αποτρέψουν από το διάβασμα (4).

Αποτέλεσμα όλων αυτών: το μελάνι πάγωνε από το κρύο αλλά η Germain τυλιγόταν με τα σκεπάσματα του κρεβατιού της, άναβε κεριά  που είχε κρύψει και μελετούσε μέσα στη νύχτα.  Έτσι, αντιμέτωποι με την αποφασιστικότητα και την επιμονή της κόρης τους, οι γονείς της Germain λύγισαν και της επέτρεψαν να μελετά (4).

Αξιοσημείωτο όμως είναι ότι μελετούσε μόνη της και ότι κατάφερε στη ζωή της το κατάφερε χωρίς να έχει κάποιο δάσκαλο.

Κρυμμένη πίσω από ανδρικό όνομα

Όταν έκλεισε τα 18 της χρόνια ένα νέο πανεπιστήμιο ιδρύθηκε στο Παρίσι, το «Ecole Polytechnique». Η Germain κατάφερε να εξασφαλίσει σημειώσεις των διαλέξεων μέσω του ονόματος Antoine-August le Blanc. Ο  le Blanc ήταν ένας άνδρας φοιτητής, ο οποίος εγκατέλειψε τις σπουδές του γιατί δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει στις υψηλές απαιτήσεις της σχολής (4). Το πώς όμως έφταναν οι σημειώσεις στα χέρια της, αποτελεί μυστήριο μέχρι και σήμερα (3).

Έτσι σε μια εποχή όπου η είσοδος στα πανεπιστήμια ήταν κλειστή σε γυναίκες, η  απόκρυψη της γυναικείας ταυτότητας και η υιοθέτηση μιας αντρικής, αποτελούσε την μόνη λύση για μια «εκ του παραθύρου» είσοδο σε αυτά.

Ο καθηγητής Lagrange στο τέλος των διαλέξεών του ζήτησε από τους σπουδαστές να υποβάλλουν μια τελική εργασία. Όταν διάβασε την δουλειά της Germain (υπο το όνομα «le Blanc») ζήτησε μια συνάντηση μαζί της ώστε να δει από κοντά αυτόν τον φωτισμένο νεαρό «άντρα» (2). Έμεινε έκπληκτος όταν μπροστά του εμφανίσθηκε μια γυναίκα. Γοητευμένος όμως από την εξυπνάδα της Germain, την παρότρυνε να συνεχίσει τη μελέτη ώστε να εξελίξει ακόμη περισσότερο της μαθηματικές της γνώσεις (4) και συνέχισε να έχει επαφή μαζί της ως μαθηματικός σύμβουλος και συνεργάτης (2).

Ο Lagrange συμπεριέλαβε μερικές από τις ανακαλύψεις της σε ένα παράρτημα στη δεύτερη έκδοση του Théorie. Αρκετές από τις επιστολές της δημοσιεύθηκαν αργότερα στο έργο Oeuvres Philosophique de Sophie Germain (2).

Κρυμμένη για πολλά χρόνια πίσω από το αντρικό όνομα Antoine-August le Blanc, η Germain συνεργαζόταν δια αλληλογραφίας με ένα κορυφαίο μαθηματικό, τον Gauss, ανταλλάσσοντας ιδέες και προτάσεις. Οι επικοινωνία τους ξεκίνησε μετά την εμφάνιση του περίφημου έργου του “Disquisitiones Arithmeticae” το 1801. Μέσω αλληλογραφίας συζητούσαν για τα αποτελέσματά της Germain γύρω από την «θεωρία των αριθμών». Για τα αποτελέσματα αυτά της έδωσε πολλούς επαίνους, μια αξιολόγηση που επανέλαβε με επιστολές του στους συναδέλφους του. Η αληθινή ταυτότητα της Germain αποκαλύφθηκε  στον Gauss μετά το 1806, όταν η παραπάνω διαμεσολάβησε για την ασφάλεια του όταν διέτρεχε κίνδυνο. Όταν ο Gauss ανακάλυψε όλη την αλήθεια για την πραγματική της ταυτότητα, την επαίνεσε ακόμη περισσότερο. Οι δυο τους δεν συναντήθηκαν ποτέ  (2, 5).

Έργο

Έχει γίνει γνωστή για το έργο της σχετικά με τους πρώτους αριθμούς, την μερική λύση του θεωρήματος Fermat, και την συνεισφορά της στη μελέτη της ελαστικότητας και των μαθηματικών της φυσικής (3).

Η ανάλυση της Germain  οδήγησε στη μερική λύση του τελευταίου θεωρήματος του Fermat, το οποίο συναντάμε και ως θεώρημα Germain. Έκανε έτσι το πρώτο μικρό αλλά αποφασιστικό βήμα προς τη λύση και παρέμεινε η σημαντικότερη συμβολή σχετικά με το άλυτο αυτό θεώρημα του Fermat για τα επόμενα 100 χρόνια (έως το 1738 όπου ο μαθηματικός Kummer έκανε μια αποτελεσματική συνεισφορά προς τη λύση). (3, 6)

Έλαβε ανώνυμα μέρος σε τρεις διαγωνισμούς που διεξήγαγε η Γαλλική Επιστημονική Ακαδημία το 1811, 1813 και το 1816.

Το 1816 κέρδισε το πρώτο βραβείο για την μελέτη της σχετικά με τη «θεωρία της ελαστικότητας». Το βραβείο αυτό ήταν άμεσης σπουδαιότητας επειδή την εισήγαγε στις τάξεις των διαπρεπών μαθηματικών. Αποτέλεσε την πρώτη γυναίκα που της επετράπηκε η είσοδος στις  συναντήσεις της ακαδημίας. Έτσι μπορούσε πια να συναντά κορυφαίους μαθηματικούς χωρίς να χρειάζεται να κρυφτεί πίσω από ένα αντρικό όνομα (4).

Η Germain πέθανε τον Ιούνιο του 1831 από καρκίνο του μαστού, και το πιστοποιητικό θανάτου της δεν την κατέταξε στην κατηγορία των μαθηματικών ή των επιστημόνων, αλλά στην κατηγορία των «rentier», δηλαδή a person of private means (2). Εντούτοις, λίγα χρόνια αργότερα, μια πινακίδα αναρτήθηκε στο σπίτι όπου πέθανε, με την επιγραφή “Sophie Germain, philosophe et mathématicienne”  (Sophie Germain, φιλόσοφος και μαθηματικός). (3)

Αναφορές

1 Swift, Α. “Sophie Germain”. Biographies of Women Mathematicians.

2 O’Connor, J., J., & Robertson, E., F. (1996).  ”Marie-Sophie Germain”. MacTutor History of Mathematics.

3 Musielak, D. (2008). “Sophie’s Diary”.

4 Fara, P. (2005). “Scientists anonymous: Great stories of women in science“. U.K.: Wizard Books.

5 Johnson, W. (1994). “Some women in the history of mathematics, physics, astronomy and engineering“. Journal of Materials Processing Technology, 40 (1-2),  33-71.

6 Singh, S., & Ribet, K., A. “Το τελευταίο θεώρημα του Fermat”.

 “Υπατία η Αλεξανδρινή”

(370 – 415 μ.Χ)

Σε μία εποχή όπου κυριαρχούσε θρησκευτικός και πολιτικός φανατισμός έζησε λαμπρά  και θανατώθηκε άδοξα μία φωτισμένη φιλόσοφος και  μαθηματικός του 1ου αι μ.Χ., η Υπατία η Αλεξανδρινή.

Σπουδές

Η Υπατία, κόρη του μαθηματικού, φιλόσοφου και αστρονόμου Θέωνα της Αλεξάνδρειας, υπήρξε σπουδαία φιλόσοφος και μαθηματικός. Έζησε και δίδαξε στην Αλεξάνδρεια σε μια εποχή όπου ο συγκεκριμένος τόπος αποτελούσε πνευματικό κεντρο με παγκόσμια ακτινοβολία.

Πιθανόν,  την αρχική της μόρφωση να την έλαβε από τον πατέρα της, ο οποίος ήταν σπουδαίος μαθηματικός και φιλόσοφος της εποχής. Λέγεται πως ήθελε η κόρη του να εξελιχτεί  στο «τέλειο ανθρώπινο ων» και γι’ αυτό επέβλεπε προσωπικά και πολύ στενά την μόρφωση της. Εκτός από την πνευματική αρτιότητα επιθυμούσε η κόρη του να έχει και την αντίστοιχη σωματική (1, 5) ακολουθώντας πιθανός την ελληνική  ρήση «νους υγιής εν σώματι υγιεί».

Πράγματι, σύμφωνα με όλες τις περιγραφές, η Υπατία εξελίχτηκε σε μια  πολύ όμορφη, έξυπνη, ταλαντούχα  και θαρραλέα γυναίκα.

Αρχικά, σπούδασε στη σχολή της Αλεξάνδρειας.  Έπειτα πήγε στην  Αθήνα όπου παρακολούθησε μαθήματα στη σχολή του Πρόκλου και ολοκλήρωσε τις σπουδές της στη σχολή του Ιεροκλέους (2).

Μετά τις σπουδές της στις νεοπλατωνικές σχολές του Πρόκλου και του Ιεροκλέους, επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια, όπου διέπρεψε ως επικεφαλής της φιλοσοφικής και μαθηματικής σχολής, δεδομένου ότι η επίδοσή της στα μαθηματικά και τη γεωμετρία υπήρξε ξακουστή (2). Εκεί δίδαξε μαθηματικά και φιλοσοφία, και πιο συγκεκριμένα ασχολήθηκε με την διδασκαλία της φιλοσοφίας των Νεοπλατωνιστών (3).

Η φήμη της ξεπέρασε τα τοπικά σύνορα της αλεξανδρινής σχολής και έφτασε ως τη σχολή της Αντιοχείας, την οποία σε μεγάλο βαθμό επηρέασε (2). Μαθητές από διάφορα μέρη του κόσμου όπως Ευρώπη, Ασία και Αφρική, επισκέπτονταν την σχολή της Αλεξάνδρειας για να ακούσουν τις διαλέξεις της (1, 5).

Αλλά και όλη τότε η φιλοσοφική και γενικότερα η πνευματική κίνηση δέχτηκε μεγάλη ώθηση από την επιστημονική πρωτοτυπία της σκέψης της.

Όμως, η εποχή κατά την οποία έζησε η Υπατία δεν ευνοούσε την ευδοκίμηση τέτοιων πνευμάτων και ροπών (2).

Ο θάνατός της

Η Υπατία, δεν δρούσε ενάντια στο ρεύμα της εποχής, αλλά αγωνιζόταν για μια σύνθεση των κοσμοθεωριών, που επικρατούσαν τότε. Η Αλεξάνδρεια ήταν κατά την εποχή εκείνη τόπος, όπου συγκρούονταν δόγματα, αιρέσεις, θρησκείες και φιλοσοφίες (2).

Επειδή η δράση της θεωρήθηκε επικίνδυνη για την εξάπλωση του Χριστιανισμού, σταδιακά καλλιεργήθηκε κλίμα εναντίον της που οδήγησε στη βίαιη δολοφονία της (4). Και έτσι, σε ένα κλίμα μίσους, δογματισμών και φανατισμών, η φωτισμένη φιλόσοφος παραδόθηκε στην αλόγιστη και ανεξέλεγκτη μανία ενός αφηνιασμένου πλήθους, το οποίο την οδήγησε σ’ ένα τραγικό και μαρτυρικό τέλος. Αρχαίοι και σύγχρονοι ιστορικοί περιγράφουν σκηνές φρίκης, καθώς και τις ακατονόμαστες πράξεις του φανατισμένου όχλου (2). Ηθικός αυτουργός θεωρήθηκε απο πολλούς ο επίσκοπος της Αλεξάνδρειας, Κύριλλος, ο οποίος είχε έρθει σε μεγάλη αντίθεση με τον Ρωμαίο Κυβερνήτη της Αιγύπτου και φιλικά διακείμενου προς την Υπατία, Ορέστη (4).

Το έργο της

Αν και δεν έχουν βρεθεί ολοκληρωμένα έργα της, από τις λίγες ιστορικές πληροφορίες που διασώθηκαν για την Υπατία, φαίνεται ότι (2, 4, 5, 6, 7):

• ­Έγραψε σχόλια για την Αριθμητική του Διόφαντου σε 13 βιβλία. Τα σχόλια της Υπατίας περιελάμβαναν εναλλακτικές λύσεις και πολλά νέα προβλήματα που προέκυπταν σαν συνέπεια στα χειρόγραφα του Διόφαντου.

 

• ­Έγραψε σχόλια για τον Αστρονομικό Κανόνα του Πτολεμαίου.

 

• ­Έγραψε μια διατριβή για τις Κωνικές Τομές του Απολλώνιου της Πέργας σε οκτώ βιβλία. Ο Απολλώνιος ο Πέργας ήταν ένας αλεξανδρινός γεωμέτρης του 3ου π.Χ. αιώνα, που προσπάθησε να εξηγήσει τις ασυνήθιστες τροχιές των πλανητών. Το κείμενο της Υπατίας ήταν μια εκλαΐκευση της διατριβής του. Η Υπατία γοητευόταν από τις κωνικές τομές (τα γεωμετρικά σχήματα που σχηματίζονται όταν ένα επίπεδο τέμνει ένα κώνο). Μετά το θάνατό της, οι κωνικές τομές αγνοήθηκαν μέχρι την αρχή του 17ου αιώνα όταν οι επιστήμονες συνειδητοποίησαν ότι πολλά φυσικά φαινόμενα, όπως οι τροχιές πλανητών, περιγραφόταν με τον καλύτερο τρόπο με τις καμπύλες που προκύπτουν από κωνικές τομές.

 

• ­Θεωρείται πιθανό να βοήθησε τον πατέρα της στην αναθεώρηση των Ευκλείδειων Στοιχείων, της έκδοσης που είναι σε χρήση ακόμα και σήμερα.

 

• ­Διακρίθηκε για την ερμηνεία κειμένων του Πλάτωνα, Πλωτίνου και Αριστοτέλη.

 

• ­Μερικές πληροφορίες για τα επιτεύγματά της προέρχονται από γράμματα που βρέθηκαν. Παραλήπτης των γραμμάτων ήταν ο μαθητής και φίλος της Συνέσιος ο Κυρηναίος, που αργότερα έγινε ο πλούσιος και ισχυρός Επίσκοπος της Πτολεμαϊδας. Τα γράμματα του Συνεσίου περιέχουν σχέδια για διάφορα επιστημονικά όργανα, περιλαμβανομένου του αστρολάβου. Ο αστρολάβος χρησιμοποιούταν για τη μέτρηση των θέσεων του άστρων, πλανητών και του ήλιου, για τον υπολογισμό της ώρας και του ανερχόμενου ζωδίου του ζωδιακού κύκλου. Υπό την καθοδήγησή της, ο Συνέσιος κατασκεύασε τον αστρολάβο, ένα αστρονομικό όργανο, το οποίο σε εξελιγμένη και τελειοποιημένη μορφή χρησιμοποιείται ως σήμερα στην έρευνα της θέσης και της πορείας των άστρων.

 

• ­Ανέπτυξε ακόμα μια συσκευή για τη διύλιση του νερού, ένα όργανο για τη μέτρηση της στάθμης του νερού και ένα διαβαθμισμένο υδρόμετρο από μπρούτζο για τη μέτρηση της ειδικής βαρύτητας (πυκνότητας) ενός υγρού.

 

• ­Η συμβολή της στην ανάπτυξη των μαθηματικών και ειδικότερα της γεωμετρίας υπήρξε αναντίλεκτη σε βαθμό, που οι σύγχρονοί της, αλλά και οι μεταγενέστεροι συγγραφείς να την ονομάζουν Γεωμετρική.

 

 

Ο βίαιος θάνατός της συνέπεσε με τα τελευταία έτη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας,  και μετά την Υπατία, για πολλά χρόνια δεν υπήρξε καμία σημαντική πρόοδος στα μαθηματικά,  την αστρονομία ή τη φυσική οπουδήποτε στη δύση (5).

 

Μετά από 1000 περίπου  χρόνια οι Descartes, Newton, και Leibniz επεκτάθηκαν πάνω στη δουλειά της Υπατίας (7).

 

Για τους ιστορικούς, και όχι μόνο, ο θάνατος της Υπατίας συμβολίζει και το τέλος της αρχαίας επιστήμης…

 

Αναφορές

1 Perl, T. (1978). “Math equals: Biographies of women mathematicians and related activities“. U.S.A: Dale Seymour Publications.

2 Νταβαρίνος, Π.,Γ. “Μνημόσυνο στη φιλόσοφο και μάρτυρα
Υπατία”. Δημοκρατία, επιστήμη και φιλοσοφία.

3 Σάλαρης,Κ., Γ. “Υπατία”. TeleMath.

4 Βικιπαίδεια “Υπατία”.

5 Alic, M. (1981). “Women and technology in ancient Alexandria: Maria and Hypatia”. Women’s Studies International Quarterly, 4 (3), 305-312.

6 Johnson, W. (1994). “Some women in the history of mathematics, physics, astronomy and engineering”. Journal of Materials Processing Technology, 40 (1-2), 33-71. 

7  Marvin, C. “Hypatia: Alexandrian Thinker and Mathematician”. The window, philosophy on the internet.

 

Émilie du Châtelet

(1706-1749)

Σε μια εποχή αποκλεισμού των γυναικών απο την επιστημονική γνώση, αναδύθηκε μια σημαντική μορφή των μαθηματικών του 18ου αιώνα, η Gabrielle Emilie Le Tonnelier de Bretuil du Chatelet, ένα σπουδαίο πρόσωπο της Αναγέννησης.

 

 

 

 

 

 

 

Παιδική ηλικία και εκπαίδευση

Η μητέρα της du Châtelet επιθυμούσε η μόρφωσή της να πραγματοποιηθεί σε μοναστήρι. Τρόμαζε στην ιδέα πως η κόρη της αρνούνταν να συμπεριφερθεί με το στερεοτυπικό τρόπο της εποχής και αντί αυτού να προτιμά να ακούει τις συζητήσεις των μορφωμένων καλεσμένων τους – ειδικά  των αστρονόμων. Εν αντιθέσει ο πατέρας της, ο οποίος ήταν βασιλικός ακόλουθος/αυλικός, δεν συμφωνούσε με την γνώμη της γυναίκας του. Έβλεπε την κόρη του ως ένα ευφυές και ανήσυχο παιδί και αποφάσισε πως η μόρφωση της du Châtelet θα γινόταν  κατ’ οίκον (1).

Η εκπαίδευση που έλαβε έμοιαζε περισσότερο με αυτή που παρείχαν στους άντρες την εποχή εκείνη παρά στις γυναίκες. Διδάχτηκε μεταξύ άλλων Λατινικά, Ελληνικά και Μαθηματικά. Στην ηλικία των 12 γνώριζε ήδη έξι γλώσσες (2) και οι ικανότητες της στην ιππασία ξεπερνούσαν πολλές φορές και αυτές των αντρών της Βασιλικής αυλής (3).

Γάμος

Πλησιάζοντας τα 19 της χρόνια η du Châtelet είχε ήδη σκεφτεί πως θα εξασφάλιζε ένα μέλλον που θα της επέτρεπε να έχει χρόνο για να ασχοληθεί με τα ενδιαφέροντά της και τις επιστήμες. Έτσι παντρεύτηκε τον αξιωματικό και κυβερνήτη του Semur-en-Auxois στη Βουργουνδία, Marquis Florent-Claude du Châtelet-Lemont, έναν πολυάσχολο άντρα ο οποίος ήταν μεγαλύτερός της κατά 10 χρόνια (4, 5). Η μοναδική του επιθυμία από την σύζυγό του ήταν να του εξασφαλίσει απογόνους. Ο γάμος τους μπορεί να χαρακτηριστεί ως πετυχημένος, διότι και οι δύο πήραν αυτό που ζητούσαν. Ο σύζυγος απέκτησε τους διαδόχους που επιθυμούσε,  μια κόρη και ένα γιο, και η σύζυγος τον ελεύθερο χρόνο που ήθελε.

Η σχέση με τον Voltaire και το σπίτι  «Chateau de Cirey»

Ο άντρας της, αν και  γνώριζε για την σχέση της με τον Voltaire, έκανε ότι έκαναν όλοι οι άντρες της εποχής του και της τάξης του…αδιαφορούσε (3).

Με τη συγκατάθεση του συζύγου της, η du Châtelet και ο Voltaire έζησαν μαζί για 15 χρόνια στο εξοχικό του στο Cirey (5). Ο Voltaire αν και ήταν πολύ δημοφιλής την εποχή εκείνη, είχε προβλήματα με τις αρχές, λόγω των επιθέσεων που εξαπέλυε έναντι της γαλλικής μοναρχίας. Το Cirey, ήταν μια περιοχή κοντά στα γαλλικά-βελγικά σύνορα και έτσι αποτελούσε το ιδανικό μέρος να μείνουν αυτός και η du Châtelet, μακριά από τους κινδύνους του Παρισιού. Στο Cirey ο σύζυγος της du Châtelet είχε περιουσία στην οποία συμπεριλαμβανόταν και μια εξοχική κατοικία. Η du Châtelet και ο Voltaire ανακαίνισαν το σπίτι (με χρήματα του Voltaire) (3) μετατρέποντάς το σε ένα μεγάλο ερευνητήριο-εργαστήριο όπου ο καθένας είχε τον προσωπικό του χώρο για έρευνα και συγγραφή (5).

Η πρώτη τους προτεραιότητά ήταν να εφοδιάσουν τη βιβλιοθήκη τους. Συγκέντρωσαν  21,000 βιβλία – περισσότερα απ’ ό,τι στα περισσότερα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια – και ο κάθε ένας είχε το δικό του δωμάτιο με τον επιστημονικό του εξοπλισμό (2).

Το έργο της

Μαζί η du Châtelet και ο Voltaire έγραψαν σε απλή και κατανοητή γλώσσα το πρώτο γαλλικό βιβλίο γύρω από την Νευτώνεια φυσική το οποίο ονόμασαν «Éléments de la philosophie de Newton» (1738). Η συγγραφή αυτού του βιβλίου υποδήλωνε και την αποδοχή της θεωρίας του Νεύτωνα, με αποτέλεσμα την αμφισβήτηση της αντίστοιχης του Descartes ( Γάλλος επιστήμονας-τον θεωρούσαν οι Γάλλοι ήρωα της επιστήμης) (5).

Αλλά, όπως ήταν φυσικό για την εποχή, το όνομα της du Châtelet δεν μπήκε στο εξώφυλλο του βιβλίου. Η μόνη αναφορά σε εκείνη γινόταν με ένα ποίημα του Voltaire που εξήρε την ευφυΐα της  du Châtelet (5) και μέσω της εικόνας που κοσμούσε το εξώφυλλο (περισσότερες πληροφορίες εδώ).

Το επόμενό της εγχείρημα ήταν ακόμη πιο φιλόδοξο: ήθελε να γράψει ένα εγχειρίδιο φυσικής όπου θα εξηγούσε τις σχέσεις που εμφανίζουν οι θεωρίες του Newton, Descartes και Leibniz. Δούλεψε με απόλυτη μυστικότητα γιατί φοβόταν πως θα την περιγελάσουν για το παράτολμο αυτό εγχείρημά της. Όπως συνήθιζαν οι γυναίκες της εποχής, εξέδωσε το βιβλίο της ανώνυμα. Με τον τρόπο αυτό εξασφάλισε δίκαιες και αμερόληπτες κριτικές για το έργο της (5). Δημοσιευμένο ανώνυμα, το βιβλίο της έλαβε διθυραμβικές κριτικές σε πολλά καταξιωμένα περιοδικά (2).

Το τελευταίο της μεγάλο εγχείρημα ήταν η μετάφραση, ερμηνεία και ανάλυση του έργου του Νεύτωνα του “Principia”. Διάβασε το αυθεντικό κείμενο στα Λατινικά, μελέτησε τις διάφορες απόπειρες ερμηνείας του στα Αγγλικά, Ολλανδικά, Γαλλικά και έλαβε υπόψη της τις συζητήσεις που γινόντουσαν γύρω από την καινούργια δουλειά του Νεύτωνα. Έτσι η Γαλλική εκδοχή του Principia ήταν ακόμη πιο περιεκτική και ενημερωμένη από όλες όσες υπήρχαν (5).

Όσο δούλευε αυτό το μεγαλειώδες έργο της, ανακάλυψε πως είχε μείνει έγκυος από την τελευταία της εξωσυζυγική σχέση με ένα νεαρό άντρα. Ήταν πεπεισμένη πως θα πεθάνει διότι ήταν 43 ετών και οι γυναίκες που γεννούσαν σε αυτή την ηλικία δεν είχαν πολλές ελπίδες επιβίωσης. Με την πεποίθηση ότι θα πεθάνει άρχισε να δουλεύει ακόμη περισσότερο- μέχρι και 18 ώρες ημερησίως. Οι προβλέψεις της βγήκαν αληθινές και πράγματι απεβίωσε, αυτή και το παιδί, λίγες μέρες μετά την γέννηση του παιδιού (στις 10 Σεπτεμβρίου, 1749) (5).

Μετά τον θάνατό της ορισμένοι φίλοι της φρόντισαν να εκδοθεί η γαλλική εκδοχή του Principia, και μάλιστα με το όνομά της (5). Το βιβλίο εκδόθηκε το 1759, 10 χρόνια μετά τον θάνατό της, και αποτελεί μέχρι και σήμερα τη μοναδική γαλλική μετάφραση του βιβλίου του Newton  «Principia» (3).

Αναφορές:

1 Bodanis, D. (2006). The scientist whom history forgot. Guardian weekly.

2 Fara, P. (2004). Emilie du Châtelet: The genius without a beard. Physicsworld.

3 Perl, T. (1978). Math equals: Biographies of women mathematicians and related activities. U.S.A: Dale Seymour Publications.

4 O’Connor, J. J. & Robertson, E. F. (2003). Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil Marquise du Châtelet. MacTutor History of Mathematics.

5 Fara, P. (2005). Scientists anonymous: Great stories of women in science. U.K.: Wizard Books.

  ]]> http://sciencegreatwomen.wordpress.com/2008/08/02/chatelet-uth/feed/ 0 Θεοδώρα Κερμανίδου Emilie du Chatelet